Thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân: Định nghĩa và các khoản phải nộp năm 2026

Nắm vững khái niệm thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân là bước đầu tiên và quan trọng nhất để xác định chính xác nghĩa vụ thuế mà mỗi cá nhân cần thực hiện. Đặc biệt trong bối cảnh quy định thuế có thể thay đổi theo từng năm, việc cập nhật thông tin chính xác về thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân năm 2026 là điều cần thiết. Bài viết này sẽ phân tích sâu về bản chất của thu nhập chịu thuế, các khoản thu nhập thuộc diện chịu thuế và cách phân biệt với thu nhập tính thuế, giúp bạn tự tin hơn trong việc quản lý tài chính cá nhân.

Thu nhập chịu thuế là gì và các khoản nào được xem là chịu thuế?

Theo quy định tại Điều 2 Thông tư 111/2013/TT-BTC, thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân là gì được hiểu là khoản thu nhập mà cá nhân nhận được mà pháp luật quy định phải tính thuế. Đây là phần thu nhập gốc trước khi áp dụng các khoản giảm trừ. Trong hệ thống thuế thu nhập cá nhân, có nhiều loại thu nhập khác nhau, và không phải tất cả đều chịu thuế. Dưới đây là các khoản thu nhập chính thuộc diện chịu thuế:

Thu nhập từ hoạt động kinh doanh

Bao gồm các khoản thu nhập có được từ việc tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc mọi lĩnh vực đã được cấp phép theo quy định của pháp luật. Điều này cũng áp dụng cho thu nhập từ hoạt động hành nghề độc lập khi cá nhân được cấp giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề. Ngoài ra, thu nhập từ hoạt động sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối mà không thuộc diện miễn thuế cũng được tính vào thu nhập chịu thuế.

Thu nhập từ tiền lương và tiền công

Đây là khoản thu nhập phổ biến nhất, bao gồm tiền lương, tiền công mà người lao động nhận được từ người sử dụng lao động dưới mọi hình thức, kể cả các khoản có tính chất tương tự tiền lương, tiền công bằng tiền hoặc hiện vật. Các khoản phụ cấp, trợ cấp (trừ các trường hợp ưu đãi theo quy định của pháp luật về người có công), tiền thù lao, thu nhập từ việc tham gia vào các tổ chức quản lý doanh nghiệp, hoặc các lợi ích khác mà người lao động nhận được từ người sử dụng lao động ngoài lương và công đều thuộc diện chịu thuế.

Thu nhập từ đầu tư vốn

Khoản thu nhập này phát sinh khi cá nhân nhận được tiền lãi từ việc cho tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân kinh doanh vay theo hợp đồng hoặc thỏa thuận. Cổ tức nhận được từ việc góp vốn mua cổ phần, lợi tức từ việc tham gia góp vốn vào các loại hình doanh nghiệp như công ty hợp danh, công ty trách nhiệm hữu hạn, hợp tác xã, liên doanh, hoặc góp vốn vào các quỹ đầu tư chứng khoán, quỹ đầu tư khác cũng thuộc diện chịu thuế. Phần tăng thêm giá trị vốn góp khi doanh nghiệp giải thể, chia, tách, sáp nhập, hợp nhất hoặc khi cá nhân rút vốn cũng được xem là thu nhập từ đầu tư vốn.

Các khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân khác

Ngoài các khoản nêu trên, thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân gồm những khoản nào còn bao gồm:

• Thu nhập từ chuyển nhượng vốn: Bao gồm chuyển nhượng chứng khoán, phần vốn góp trong các tổ chức kinh tế, chuyển nhượng quyền tham gia vào các dự án đầu tư, hoặc chuyển nhượng quyền phát triển dự án bất động sản.
• Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản: Bao gồm thu nhập từ việc bán, cho thuê nhà, đất, hoặc các quyền về bất động sản.
• Thu nhập từ trúng thưởng: Các khoản tiền, hiện vật nhận được từ các hình thức trúng thưởng như xổ số, cá cược, hoặc các chương trình khuyến mại.
• Thu nhập từ bản quyền: Tiền nhận được từ việc chuyển giao, chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ.
• Thu nhập từ nhượng quyền thương mại: Tiền nhận được khi cho phép tổ chức, cá nhân khác sử dụng nhãn hiệu, công nghệ, bí quyết kinh doanh.
• Thu nhập từ thừa kế: Tài sản hoặc khoản tiền nhận được thông qua di chúc hoặc theo quy định của pháp luật về thừa kế.
• Thu nhập từ quà tặng: Tài sản hoặc khoản tiền nhận được từ việc tặng cho, cho biếu, cho tặng trong các trường hợp không thuộc các trường hợp được miễn thuế.

Phân biệt thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế. Trong khi thu nhập chịu thuế là tổng các khoản thu nhập mà cá nhân có khả năng phải nộp thuế, thì thu nhập tính thuế là phần thu nhập chịu thuế đã được trừ đi các khoản giảm trừ theo quy định. Cụ thể:

• Thu nhập chịu thuế: Là toàn bộ thu nhập phát sinh mà không xét đến các yếu tố giảm trừ cá nhân hay gia cảnh.
• Thu nhập tính thuế: Được xác định bằng công thức: Thu nhập tính thuế = Thu nhập chịu thuế - Các khoản giảm trừ. Các khoản giảm trừ bao gồm giảm trừ bản thân, giảm trừ người phụ thuộc, các khoản bảo hiểm bắt buộc và các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học (nếu có chứng từ hợp lệ).

Công thức tính thuế thu nhập cá nhân

Việc xác định thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân là yếu tố cốt lõi để áp dụng đúng công thức tính thuế.

Đối với cá nhân cư trú ký hợp đồng lao động trên 03 tháng

Theo quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân và Thông tư 111/2013/TT-BTC, thuế TNCN phải nộp được tính theo công thức sau:

Thuế TNCN phải nộp = (Thu nhập chịu thuế - Các khoản giảm trừ) x Thuế suất

Trong đó:

• Giảm trừ bản thân: Kỳ tính thuế 2026 là 11 triệu VND/tháng.
• Giảm trừ người phụ thuộc: Kỳ tính thuế 2026 là 6.2 triệu VND/tháng cho mỗi người phụ thuộc.

Đối với cá nhân không cư trú

Cá nhân không cư trú chỉ phải nộp thuế đối với thu nhập phát sinh tại Việt Nam và được tính theo phương pháp lũy tiến từng phần với thuế suất 20% trên thu nhập chịu thuế, không áp dụng các khoản giảm trừ. Hoặc tính theo biểu thuế luỹ tiến từng phần nếu thu nhập đó không thuộc diện chịu thuế 20%.

Biểu thuế lũy tiến từng phần

Thuế suất thuế TNCN áp dụng theo biểu thuế lũy tiến từng phần đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú như sau:

Việc hiểu rõ các quy định về thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân và áp dụng đúng công thức tính thuế sẽ giúp bạn hoàn thành nghĩa vụ tài chính một cách minh bạch và hiệu quả. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, bạn nên tham khảo ý kiến của các chuyên gia thuế hoặc tra cứu các văn bản pháp luật liên quan.

Để hỗ trợ quá trình kê khai và nộp thuế, các ứng dụng như eTax Mobile kết hợp với ngân hàng (ví dụ: Techcombank) mang đến sự tiện lợi tối đa. Việc liên kết tài khoản ngân hàng với eTax Mobile cho phép bạn nộp thuế 24/7 mọi lúc, mọi nơi, hạn chế sai sót và nhận tiền hoàn thuế nhanh chóng.