Những lưu ý quan trọng khi thực hiện mua lại doanh nghiệp

Mua lại doanh nghiệp, bản chất là quá trình chuyển nhượng vốn góp hoặc cổ phần, đóng vai trò là một hình thức chủ yếu trong các giao dịch mua bán và sáp nhập (M&A). Hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa về mặt tài chính mà còn tiềm ẩn nhiều yếu tố pháp lý phức tạp. Để đảm bảo giao dịch diễn ra suôn sẻ, giảm thiểu rủi ro cho cả bên mua và bên bán, việc nắm vững các lưu ý quan trọng là điều cần thiết.

Hình thức mua lại doanh nghiệp: Phân biệt vốn góp và cổ phần

Hoạt động mua lại doanh nghiệp có thể diễn ra dưới hai hình thức pháp lý chính, tùy thuộc vào loại hình doanh nghiệp mục tiêu. Đối với các công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH), giao dịch thường là mua lại phần vốn góp, trong khi đối với công ty cổ phần, hoạt động này là mua lại cổ phần.

Chuyển nhượng phần vốn góp trong công ty trách nhiệm hữu hạn

Theo quy định tại Điều 52 Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14, thành viên công ty TNHH hai thành viên trở lên có quyền chuyển nhượng phần vốn góp của mình. Tuy nhiên, quyền này có những ràng buộc nhất định:

• Ưu tiên chào bán cho thành viên hiện hữu: Thành viên có ý định chuyển nhượng phải chào bán phần vốn góp đó cho các thành viên còn lại theo tỷ lệ tương ứng với phần vốn góp của họ, với cùng một điều kiện chào bán.
• Chuyển nhượng cho bên thứ ba: Chỉ khi các thành viên hiện hữu không mua hoặc không mua hết phần vốn góp trong vòng 30 ngày kể từ ngày chào bán, thành viên chuyển nhượng mới có quyền bán cho người không phải là thành viên.

Trong quá trình đàm phán, bên mua cần thiết lập các nghĩa vụ rõ ràng cho bên bán về việc đạt được thỏa thuận với các thành viên góp vốn hiện hữu để tránh tranh chấp pháp lý sau này.

Chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần

Theo Điều 111 Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình, trừ một số trường hợp đặc biệt. Một trong những hạn chế đáng chú ý là đối với cổ đông sáng lập:

• Hạn chế chuyển nhượng 03 năm đầu: Trong vòng 03 năm kể từ ngày công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập chỉ được tự do chuyển nhượng cho các cổ đông sáng lập khác.
• Cần sự chấp thuận của Đại hội đồng cổ đông: Việc chuyển nhượng cho người không phải là cổ đông sáng lập trong giai đoạn này đòi hỏi sự chấp thuận của Đại hội đồng cổ đông.

Do đó, khi xem xét mua lại doanh nghiệp dưới hình thức công ty cổ phần, bên mua cần đặc biệt lưu ý đến thời điểm thành lập của doanh nghiệp để xác định liệu bên bán có thuộc diện bị hạn chế chuyển nhượng hay không.

Nhận chuyển nhượng phần vốn góp, cổ phần để sở hữu doanh nghiệp

Quá trình nhận chuyển nhượng phần vốn góp hoặc cổ phần là cách thức phổ biến để một cá nhân hoặc tổ chức thực hiện việc mua lại doanh nghiệp. Điều này cho phép bên mua tiếp quản hoạt động kinh doanh, tài sản và cả các nghĩa vụ pháp lý của doanh nghiệp mục tiêu.

Việc mua lại doanh nghiệp đang hoạt động mang lại lợi thế về việc kế thừa thương hiệu, hệ thống khách hàng và quy trình vận hành đã có sẵn, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí so với việc thành lập mới. Tuy nhiên, bên mua cần thực hiện thẩm định kỹ lưỡng (due diligence) để đánh giá đúng giá trị thực, rủi ro tiềm ẩn và tình hình tài chính của doanh nghiệp.

So sánh với việc thành lập doanh nghiệp mới, mua lại doanh nghiệp có thể mang lại lợi thế cạnh tranh nhanh chóng trên thị trường. Tuy nhiên, quá trình này cũng đòi hỏi sự cẩn trọng cao độ để tránh vướng vào các vấn đề pháp lý hoặc tài chính chưa được giải quyết từ chủ cũ.

Thủ tục mua lại doanh nghiệp và các vấn đề pháp lý

Thủ tục pháp lý cho việc mua lại doanh nghiệp thường khá phức tạp và đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Bên mua cần đảm bảo rằng tất cả các bước đều tuân thủ đúng quy định của pháp luật, đặc biệt là các quy định về công bố thông tin, đăng ký thay đổi chủ sở hữu và nghĩa vụ thuế.

Một số khía cạnh pháp lý quan trọng cần xem xét bao gồm:

• Hợp đồng chuyển nhượng: Cần soạn thảo một hợp đồng chặt chẽ, quy định rõ ràng về giá trị giao dịch, phương thức thanh toán, thời điểm bàn giao, các cam kết và bảo đảm của bên bán, cũng như các điều khoản về giải quyết tranh chấp.
• Nghĩa vụ thuế: Bên chuyển nhượng có thể phát sinh nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân hoặc doanh nghiệp từ việc chuyển nhượng. Bên mua cũng cần kiểm tra xem doanh nghiệp mục tiêu có còn các khoản thuế, phí chưa thanh toán hay không.
• Giấy phép và các quy định ngành nghề: Một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện có thể yêu cầu thủ tục phê duyệt hoặc thông báo riêng khi có sự thay đổi về chủ sở hữu.

Việc tham vấn ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia tư vấn pháp lý có kinh nghiệm trong lĩnh vực M&A là vô cùng quan trọng để đảm bảo mọi quy trình được thực hiện đúng luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các bên tham gia.

Lời khuyên từ chuyên gia cho giao dịch mua lại doanh nghiệp

Khi xem xét các giao dịch mua lại doanh nghiệp, đặc biệt là mua lại doanh nghiệp phá sản hoặc đang gặp khó khăn tài chính, việc thẩm định kỹ lưỡng là yếu tố then chốt. Đừng chỉ dựa vào báo cáo tài chính được cung cấp mà hãy tiến hành kiểm tra độc lập, xem xét toàn bộ các khoản nợ, các nghĩa vụ tiềm ẩn, các hợp đồng còn hiệu lực và tình trạng pháp lý của tài sản.

Cân nhắc kỹ lưỡng giữa việc mua lại doanh nghiệp và thành lập công ty mới. Mỗi phương án đều có những ưu và nhược điểm riêng. Nếu bạn cần một thị trường đã có, một thương hiệu đã được nhận diện, việc mua lại có thể là lựa chọn tối ưu. Ngược lại, nếu bạn muốn xây dựng một mô hình kinh doanh hoàn toàn mới theo ý tưởng của mình, việc thành lập mới sẽ linh hoạt hơn.

Cuối cùng, hãy luôn chuẩn bị sẵn sàng cho các tình huống phát sinh. Thị trường luôn biến động, và một giao dịch M&A thành công không chỉ nằm ở việc hoàn tất các thủ tục mà còn ở khả năng thích ứng và phát triển bền vững sau khi sáp nhập. Nếu bạn đang tìm kiếm cơ hội đầu tư hoặc mở rộng kinh doanh, việc tìm hiểu sâu về thị trường mua lại doanh nghiệp ở Việt Nam và các quy định liên quan sẽ là bước khởi đầu vững chắc.