M&A Approval là gì? Hướng dẫn thủ tục và những vướng mắc thực tế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, các giao dịch mua bán và sáp nhập (M&A) doanh nghiệp diễn ra ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ quy trình và các yêu cầu pháp lý liên quan, đặc biệt là thủ tục M&A approval. Bài viết này sẽ làm rõ M&A approval là gì, các trường hợp bắt buộc phải thực hiện và những vướng mắc thường gặp trong thực tiễn.

M&A Approval là gì và ý nghĩa pháp lý

M&A approval, hay còn gọi là thủ tục phê duyệt M&A, là quy trình mà nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện để xin chấp thuận từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam trước khi tiến hành thay đổi thành viên, cổ đông hoặc góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp vào một tổ chức kinh tế Việt Nam. Mục đích chính của thủ tục này là để kiểm soát các giao dịch M&A có khả năng ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, quốc phòng hoặc các ngành nghề kinh doanh có điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Việc tuân thủ thủ tục M&A approval là vô cùng quan trọng. Nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đúng quy định, giao dịch M&A có thể bị vô hiệu hóa, dẫn đến các hậu quả pháp lý nghiêm trọng như phạt tiền, yêu cầu khắc phục hậu quả, thậm chí là các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật.

Các trường hợp bắt buộc phải thực hiện thủ tục M&A Approval

Theo Khoản 2 Điều 26 Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục M&A approval trước khi thay đổi thành viên, cổ đông nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• a) Tăng tỷ lệ sở hữu tại ngành nghề kinh doanh có điều kiện: Việc góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp làm tăng tỷ lệ sở hữu của các nhà đầu tư nước ngoài tại doanh nghiệp kinh doanh ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài.
• b) Nắm giữ trên 50% vốn điều lệ trong các trường hợp đặc biệt: Việc góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp dẫn đến việc nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp quy định tại các Điểm a, b và c Khoản 1 Điều 23 của Luật Đầu tư nắm giữ trên 50% vốn điều lệ của tổ chức kinh tế trong các trường hợp sau:
  • Tăng tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của nhà đầu tư nước ngoài từ dưới hoặc bằng 50% lên trên 50%.
  • Tăng tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của nhà đầu tư nước ngoài khi nhà đầu tư nước ngoài đã sở hữu trên 50% vốn điều lệ.
• c) Doanh nghiệp có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại khu vực nhạy cảm: Nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của doanh nghiệp có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại đảo và xã, phường, thị trấn biên giới; xã, phường, thị trấn ven biển; khu vực khác có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.

Tuy quy định pháp luật đã khá rõ ràng, song trên thực tế, việc áp dụng và diễn giải các quy định này có thể dẫn đến những điểm chưa nhất quán giữa doanh nghiệp và cơ quan chức năng.

Vướng mắc thực tế trong thủ tục M&A Approval

Một trong những khó khăn thường gặp là sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng quy định pháp luật giữa doanh nghiệp và cơ quan giải quyết hồ sơ. Dưới đây là một ví dụ minh họa:

Tình huống thực tế:

Công ty TNHH một thành viên A, do nhà đầu tư cá nhân X (quốc tịch M) sở hữu 100% vốn, có trụ sở tại một hải đảo của Việt Nam nhưng không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại khu vực này. Nhà đầu tư cá nhân Y (quốc tịch M) mong muốn nhận chuyển nhượng 40% vốn góp của X tại Công ty A.

Phân tích vướng mắc:

• Theo quy định tại Điểm a Khoản 2 Điều 26 Luật Đầu tư 2020, việc chuyển nhượng vốn từ X cho Y không làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (vẫn là 100% vốn điều lệ Công ty A).
• Theo quy định tại Điểm b Khoản 2 Điều 26 Luật Đầu tư 2020, trường hợp này không thuộc diện phải thực hiện thủ tục M&A approval vì tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (Y) sau khi nhận chuyển nhượng chỉ là 40%, không vượt ngưỡng 50%.

Tuy nhiên, trên thực tế, cơ quan giải quyết hồ sơ đầu tư có thể yêu cầu phải thực hiện thủ tục M&A approval với lý do Công ty A có trụ sở tại đảo, dù không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Sự khác biệt trong cách diễn giải này gây khó khăn và tốn kém thời gian cho doanh nghiệp.

Một điểm chưa rõ ràng khác có thể phát sinh từ việc áp dụng quy định tại Điểm b Khoản 2 Điều 26 Luật Đầu tư 2020. Quy định này đề cập đến việc 'tăng tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của nhà đầu tư nước ngoài'. Cách diễn giải xem xét sự thay đổi tỷ lệ sở hữu của một nhà đầu tư nước ngoài cụ thể hay tổng thể tất cả các nhà đầu tư nước ngoài có thể khác nhau, dẫn đến sự không nhất quán trong quyết định xử lý hồ sơ.

Các quy định liên quan đến Giải thể doanh nghiệp

Bên cạnh thủ tục M&A approval, các quy định về giải thể doanh nghiệp theo Nghị định 01/2021/NĐ-CP cũng còn tồn tại một số bất cập. Một trong những vướng mắc đáng chú ý là quy định về việc ra quyết định giải thể trong trường hợp công ty không còn đủ số lượng thành viên tối thiểu theo luật định. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp sẽ bị giải thể nếu không còn đủ số lượng thành viên tối thiểu trong vòng sáu tháng liên tục mà không làm thủ tục chuyển đổi loại hình doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc triển khai thực tế và các quy trình liên quan đến quyết định giải thể trong trường hợp này vẫn còn gây ra những rào cản cho doanh nghiệp.

Tầm quan trọng của việc tuân thủ và tìm kiếm tư vấn pháp lý

Thủ tục M&A approval và các quy định liên quan đến đăng ký đầu tư, doanh nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính hợp pháp và sự thành công của các giao dịch M&A. Việc hiểu rõ bản chất của M&A là gì, các quy định pháp luật liên quan, và đặc biệt là các trường hợp cần xin phê duyệt, sẽ giúp nhà đầu tư tránh được những rủi ro không đáng có.

Trong trường hợp gặp phải các vướng mắc tương tự như ví dụ trên, hoặc cần làm rõ các quy định pháp luật phức tạp, việc tìm kiếm sự tư vấn từ các chuyên gia pháp lý, luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực M&A là vô cùng cần thiết. Họ có thể đưa ra những phân tích sâu sắc, định hướng giải pháp phù hợp, và hỗ trợ doanh nghiệp hoàn tất thủ tục một cách hiệu quả, đảm bảo tuân thủ đúng pháp luật Việt Nam.

Việc áp dụng đúng các quy định về M&A approval không chỉ giúp giao dịch diễn ra suôn sẻ mà còn góp phần tạo dựng môi trường đầu tư minh bạch, hấp dẫn tại Việt Nam. Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật các quy định pháp luật mới và chuẩn bị kỹ lưỡng để đối mặt với mọi tình huống có thể phát sinh.